De verkiezingen van 12 september 2012 staan weer voor de deur. Drukke tijden voor ondergetekende. Mij wordt namelijk vaak verweten VVD te stemmen. Zowel vanuit de linkse hoek als vanuit de christelijke hoek worden allerhande al dan niet kloppende beweringen gedaan die mij wegzetten als onnadenkend, egoïstisch of ronduit immoreel. Om niet in iedere (online) discussie al mijn overwegingen te moeten herhalen zet ik ze hier uiteen.

(Disclaimer)

Ik behandel vijf uitspraken die ik vaak hoor in discussies over het liberalisme, waar ik mezelf onder schaar, en politiek links[1], als tegenhanger van waar ik voor sta. Ik besef me dat dit, net als de termen arm en rijk, slechts twee uitersten van een enkel spectrum zijn, maar voor het doel van dit stuk volstaat het naar mijn bescheiden mening. Daarmee bespreek ik een hoop niet, maar het lijkt me een goed begin. Ik realiseer me goed dat ik de waarheid niet in pacht heb; wees het gerust niet met me eens. De democratische vrijheid is een groot goed.

1. Het socialisme is sociaal
Deuren in huizen: er is niks sociaals aan het socialisme. Samenleven, mededogen en uitdelen is iets dat uit mensen moet komen, niet iets dat de overheid zogenaamd namens de burger zou moeten doen. Zolang we dit als een taak van de overheid zien zal de ontvanger geen dankbaarheid ervaren, en daar vanuit ook geen sympathie krijgen met anderen. ‘Hun’ hebben maar voor ‘ons’ te zorgen.

Dit ervaar ik bij de Voedselbank en bij het jongerenwerk op Kanaleneiland. Bij dat laatste ben ik door de jongeren bekogeld met appels omdat de geboden activiteiten ze niet aanstonden. En omdat ik naar hun idee geld kreeg voor dit vrijwilligerswerk moest ik ook niet klagen over de fysieke en verbale bedreigingen. Bij de Voedselbank maken we mee dat iemand al ‘Godverdomme’ roepend een beker yoghurt door de ruimte gooit ‘omdat er weer geen koffie in het pakket zit’.

Achter deze ervaringen zit een hele cultuur die we in Nederland hebben opgebouwd. ‘Hun’ hebben maar voor ‘ons’ te zorgen, en als dat niet naar tevredenheid gebeurt kun je heel hard klagen maar niemand hoort je.  Zodra mensen echter merken dat hulp niet van een anomieme entiteit als de overheid komt maar van mensen, dan verandert er iets. Delen wordt dan iets gezamenlijks, iets sociaals, in plaat van een handeling door een bureaucratisch, log, onpersoonlijk en duur overheidsorgaan. Hierin zie ik overigens een grote opdracht voor de kerken en moskeeën in Nederland.

2. Het is allemaal de schuld van de banken
We kunnen er niet omheen dat de banken een groot aandeel hebben in de economische crisis waar we ons momenteel in bevinden. Wie de documentaire Inside Job heeft gezien of het boek Crisiseconomie van Nouriel Roubini kent, weet dat een te sterke bank met zelfzuchtige mensen aan het roer geheid voor problemen zorgt. Wat ons in deze redt is dat er een (semi-)neutrale overheid is om op terug te vallen. Absolute macht zal een bank niet krijgen, en daar mogen we dankbaar voor zijn.

De geschiedenis geeft ons een hoop andere en vooral ernstiger voorbeelden van onevenwichtige machtsverdelingen, met alle problemen van dien. Deze lijken zich opvallend vaak af te spelen in socialistische regimes. Het huidige Noord-Korea is een lichtend voorbeeld van een socialistische heilstaat, maar ook de voormalige USSR met zijn voedseltekorten en corruptie, China met de Grote Sprong Voorwaarts (30.000.000 doden) en Nazi-Duitsland (need I say more) laten zien dat een grote en invloedrijke overheid geen garantie is voor een leefbare maatschappij.

(edit: Ik wil niet zeggen dat het socialisme per definitie escaleert. Maar, zoals het socialisme niet gelijk te stellen is met de wandaden in Noord-Korea, zo is het liberalisme niet gelijk te stellen met de wandaden in de financiële sector.)

Iedereen lijkt het er over eens dat toezicht op banken van groot belang is voor iedereen die er direct of indirect bij betrokken is. Ook de VVD ziet hier een taak voor overheden. Wel zie ik liever misstanden bij een bank dan bij een overheid. Een grote maar corrupte bank kan ons een hoop geld en welvaart kosten, een grote maar corrupte overheid kost levens. Zolang er mensen bij welk systeem dan ook betrokken zijn kan het misgaan.

3. De VVD komt alleen op voor de rijken
Dit misverstand is begrijpelijk. Het liberalisme streeft naar een zo groot mogelijke vrijheid van het individu. Mensen die deze vrijheid serieus nemen en vol voor een carriëre gaan of een onderneming starten lopen het risico daar rijk van te worden. Dit heeft er via de belastingen voor gezorgd dat we in een belachelijk welvarend land wonen. Als het aan de VVD ligt wordt iedereen rijk. Dat vind ik een mooier streven dan de socialistische insteek van ‘dan maar iedereen arm’.

Het is ook een liberaal streven om zoveel mogelijk mensen aan het werk te hebben. Werken levert naast een inkomen een hoop andere, belangrijkere zaken op. Sociale contacten worden gelegd, mensen hebben het gevoel van betekenis te zijn en het vergroot je gezondheid én levensverwachting. Daar komt bij dat mensen in staat worden gesteld om uit te delen van wat ze hebben, zonder dat de overheid het van ze afpakt. Een bevriend advocaat levert een dag per week in om zich in te zetten voor de kerk. Mijn vaste drukkerij neemt stadaard een aantal wajongers in dienst én heeft een eigen windmolen. De Albert Heijn doet waanzinnig werk voor de Voedselbank. Kerken zenden mensen uit naar probleemgebieden. Dit alles kan omdat we de mogelijkheid hebben om onszelf te ontwikkelen en verantwoordelijkheid te nemen.

Ja, voor mensen die volkomen terecht in een uitkeringssituatie zitten is het even slikken als er gekort wordt. Maar als dat betekent dat daardoor meer banen worden gecreëerd, dan is dat m.i. socialer dan meer mensen in een iets hogere uitkering. En laten we wel wezen: zelfs als je een bijstandsuitkering hebt ben je wereldwijd gezien stinkend rijk. Laten we ook beseffen hoe we zo ver gekomen zijn.

Kortom: ik geloof in een kleine overheid die ruimte laat voor persoonlijke ontwikkeling, erop toeziet dat er goede zorg voor iedereen beschikbaar is en zorgt voor een basaal sociaal vangnet dat uitgaat van wat mensen kunnen, niet van wat ze niet kunnen.

4. De VVD zegt: eigen schuld, dikke bult.
Deze misvatting komt waarschijnlijk voort uit het liberale idee dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun daden. Geen enkele partij is voorstander van het afschaffen van de sociale voorzieningen die we in Nederland zo hoog achten. Ook de VVD niet. Wel zou ik er voorstander van zijn als mensen zelf meer zouden ondernemen (lees: verantwoordelijkheid nemen) om ‘er wat van te maken’. Zolang een overheid zich overal mee bemoeit zal dit waarschijnlijk niet gebeuren.

Een voorbeeld ter illustratie. De Voedselbank waar ik werk voedt iedere vrijdag meer dan 300 mensen, verdeeld over zo’n 160 gezinnen. De mensen die er werken nemen gelukkig de verantwoordelijkheid op zich om voor de armen te zorgen. Wat me echter opvalt is dat de klanten van de voedselbank zelf geen enkel initiatief tonen om bij te dragen. Momenteel wordt er maandelijks schoongemaakt in de Voedselbank door mensen met drukke banen. Die komen vanuit hun werk om 18:30 om stof te zuigen, bakken schoon te maken, etc. Wat gaat er mis als er van die 300 mensen niet eentje zegt: “Joh, laat mij eens per maand een bezem door de gang trekken.” Uiteraard zitten er mensen tussen die daar niet toe in staat zijn, maar naar mijn idee komt ook dit weer voort uit een cultuur van: ‘hun’ hebben maar voor ‘ons’ te zorgen. Ik zie overigens zat klanten die wel in staat zijn iedere week hun Mercedes te poetsen.

5. Hoe kun je als christen nou VVD stemmen?
Veel mensen wijzen mij op de christelijke waarden die partijen als de ChristenUnie, het CDA maar ook de SP uitdragen. De voornaamste is dan wel het omzien naar de armen. Nu is dat voor mij precies de reden waarom ik liberaal ben. Jezus roept ons niet alleen op om voor de armen te zorgen, maar ook om begaan te zijn met ze. Op een website kwam ik een mooie verwoording tegen: Voor Jezus is dienstbaar zijn veel meer dan alleen maar de zorg voor armen, weduwen en wezen. Het omvat de volle liefde voor de naaste gelijk je zelf. [2] Dit staat wat mij betreft haaks op de socialistische opvatting dat de overheid zorg moet dragen voor de armen. De mensen die het goed hebben kopen via de belastingen hun schuldgevoel af en hoeven niet meer in actie te komen. Ieder gevoel urgentie en betrokkenheid wordt zo de nek omgedraaid. De armen krijgen wat ze nodig hebben en moeten verder niet zeuren. Ook zij worden niet aangemoedigd om iets te doen aan hun eigen omstandigheden of die in hun omgeving. Deze twee sociale groepen komen elkaar nooit tegen. Dat is pas armoede.

Juist die sociale, persoonlijke betrokkenheid missen we in Nederland. Meer nog dan hogere uitkeringen en subsidies hebben we vrijgevigheid en naastenliefde nodig. Op deze manier creëer je ook meer draagvlak voor hetgeen de overheid wél doet. Samenleven werkt niet als de basale elementen worden uitbesteed aan een anoniem orgaan. Ook op het gebied van internationale ontwikkelingshulp geloof ik veel meer in initiatief van particulieren (gezinnen, bedrijven, kerken) dan van een overheid. Mensen kunnen prima zelf bepalen waar ze hun geld aan besteden.

Tot slot.
In het kort komt het erop neer dat ik geloof in veranderde harten van mensen. Zolang dat niet gebeurt is het socialisme hooguit een pijnstiller, een zachte heelmeester. Het liberalisme is een eerste stap richting genezing. Een eerste stap richting het Koninkrijk van God.

[1] De term links gebruik ik hier in de traditionele zin, met alle manco’s van dien.
[2] http://www.ziehierdemens.nl

Advertenties